SCENICZNE DZIEJE TEWJE MLECZARZA

     "Skrzypek na dachu? To brzmi dziwnie, prawda? Ale w naszym małym miasteczku każdy jest takim skrzypkiem na dachu, próbującym wygrać najprostszą melodię, a jednocześnie nie dać się strącić groźnym podmuchom losu. Nie jest to wcale łatwe, toteż spytacie zapewne, dlaczego tu pozostajemy, skoro nasze życie jest tak niebezpieczne...? Pozostajemy, ponieważ Anatewka jest naszym domem. A co pozwala nam tutaj żyć i przetrwać? Odpowiem jednym słowem: tradycja!"

     Tymi słowami Tewje Mleczarza rozpoczyna się Skrzypek na dachu - słynny musical Josepha Steina, Jerry'ego Bocka i Sheldona Harnicka, jeden z najbardziej znanych w historii gatunku. Światowa premiera Skrzypka na dachu odbyła się 22 września 1964 roku w Imperial Theatre w Nowym Jorku. Spektakl przywołujący świat nieistniejącej już kultury jidysz w zmitologizowanej postaci, przedstawiający losy Tewje Mleczarza - niezwykłego Żyda z prowincjonalnego miasteczka rosyjskiego cesarstwa, odniósł ogromny, światowy sukces. Na Broadwayu wznawiany był dwukrotnie: w roku 1976 oraz 1981, zawsze w znakomitej obsadzie. W Polsce Skrzypek na dachu został wystawiony po raz pierwszy w Teatrze Muzycznym w Łodzi w 1983 roku, w reżyserii Marii Fołtyn. W roli Tewje Mleczarza wystąpił wówczas Bernard Ładysz. W rok później Skrzypka wystawił Teatr Wielki w Poznaniu w reżyserii Jana Maciejowskiego i scenografii Mariana Kołodzieja. Znakomite recenzje zyskała realizacja w reżyserii Jerzego Gruzy w Teatrze Muzycznym w Gdyni. Druga wersja spektaklu została zrealizowana w Teatrze Wielkim w Warszawie w 1993 roku, z choreografią Emila Wesołowskiego i w scenografii Ryszarda Kaji. Jak dotąd Skrzypka na dachu wystawiono w szesnastu teatrach w Polsce. Spektakl jest nadal w bieżącym repertuarze Teatru Żydowskiego w Warszawie, Teatru Muzycznego w Łodzi, Teatru Muzycznego w Lublinie, Teatru Bagatela w Krakowie, Teatru Muzycznego w Poznaniu, Teatru Nowego w Słupsku i Teatru Rozrywki w Chorzowie.

     Przygotowana przez Muzeum Teatralne w Warszawie oraz Muzeum Pojezierza Łęczyńsko- Włodawskiego wystawa prezentuje historię polskich inscenizacji musicalu, ale nie tylko. Jest także próbą przedstawienia autora Dziejów Tewje Mleczarza - tekstu będącego osnową granego na scenach całego świata (i sfilmowanego 1971 roku) musicalu oraz scenicznej historii jego utworu długo przed powstaniem Skrzypka na dachu. Dzieje Tewje Mleczarza są zbiorem ośmiu opowiadań klasyka żydowskiej literatury Szołem Alejchema pisanych w latach 1895-1914. Literacki Tewje Mleczarz ma swój pierwowzór - wspomina o nim córka Alejchema w swojej książce My Father, Sholom Alejchem. Był nim zaprzyjaźniony z rodziną Alejchema Żyd z Kijowa, sprzedawca nabiału, któremu pisarz nadał przydomek w jidysz "Der Milkhiger", co znaczy "mleczny" i jest odwołaniem się do łagodnej, "mlecznej" natury bohatera.