|
CHŁOPSKIE PIELGRZYMOWANIE |
Tkactwo
Tkactwo od wieków należało do najpopularniejszych gałęzi wiejskiej wytwórczości, a jego rozwój warunkowany był przede wszystkim sytuacją gospodarczą kraju. Szybki rozwój przemysłu włókienniczego rozpoczęty w połowie XIX wieku spowodował wprowadzenie na rynek dużej ilości tanich tkanin i gotowych wyrobów, doprowadzając do znacznego ograniczenia, a nawet zaniku wiejskiego włókiennictwa.
Proces ten najwolniej przebiegał w
płn.-wsch. Polsce, a więc i w regionie włodawskim. Tu jeszcze w
okresie międzywojennym roczna produkcja tkanin na 1 mieszkańca
wynosiła 2,7 metra, co w pełni zaspokajało zapotrzebowanie
ludności w tym zakresie, a len, podstawowy surowiec tkacki
uprawiano w ok.
80%
gospodarstw wiejskich (dane z 1937r. dla pow. włodawskiego).
Najszybciej - po l wojnie światowej zaprzestano wytwarzania
sukna, tkanin pościelowych, krajek i pereborów, a szybkie
likwidowanie upraw lnu i konopi po II wojnie wpłynęło na
całkowity niemal zanik produkcji tkanin odzieżowych. Wykonywane
powszechnie do połowy lat 80-tych (głównie w Dołhobrodach,
Pawlukach, Dańcach, Kuzawce i Wyrykach) wyroby to przede
wszystkim dekoracyjne wełniane kilimy tkane przy użyciu nowych
technik. Oprócz nich wytwarzano także narzuty na kanapy i
fotele, komplety serwetek do kawy, małe obruski, tzw. bieżniki a
nawet pokrowce na fotele samochodowe. Obecnie tkaniny wykonywane
są bardzo rzadko, głównie na konkursy sztuki ludowej. Ekspozycja
jest prezentacją dawnego i współczesnego tkactwa w jego możliwie
najszerszym zakresie: od narzędzi poprzez obróbkę surowców do
gotowych wyrobów. Pokazujemy tu (narzędzia wymieniam w
kolejności stosowania): międlicę, cierlicę, szczotki do czesania
włókna, przęślicę z wrzecionem, kołowrotki, motowidła, wijadło,
drabinkę na szpule, potaki i warsztat tkacki. Wyroby tkackie
prezentujemy w kilku grupach uwzględniając stosowaną technikę,
ornamentykę oraz funkcję użytkową. Znajdują się tu tradycyjne
odzieżowe i nakryciowe pasiaki i kraciaki oraz tkaniny o prostym
splocie (płótna, sukno, obrusy). Na uwagę zasługują
wielonicielnicowe tkaniny przetykane, tzw. plecionki
charakterystyczne dla płn.-wsch. Polski. Są one dwubarwne,
wykonane z lnu lub wełny o szerokiej gamie geometrycznych
wzorów. Grupę wyrobów przetykanych reprezentują też „perebory"
ornament tkacki wykonany techniką wybierania przy pomocy
bawełnianych nici. W Polsce znane od połowy XIX wieku do l wojny
występowały tylko w północnych rejonach województw: lubelskiego,
białostockiego i olsztyńskiego. Charakteryzował je zwarty,
geometryczny wzór (najstarsze) lub rozbudowana wzorzystość
najczęściej w formie gwiazd, rombów i kwiatów, Służyły do
zdobienia strojów, obrusów i ręczników.
Szczególne miejsce na naszej wystawie zajmują tradycyjne stroje świąteczne noszone niemal powszechnie (strój nadbużański) do II wojny. To one zaznaczały przynależność do określonej grupy etnicznej, świadczyły o pozycji społecznej, majątkowej czy stanie cywilnym. W regionie włodawskim występował strój podlaski w odmianie nadbużańskiej (wąski pas nad Bugiem - obecnie w pow. włodawskim i bialskopodlaskim) i włodawskiej (tereny południowo - zachodnie, obecnie w pow. włodawskim i parczewskim). Strój włodawski uchodzi za jeden z najbardziej archaicznych strojów polskich i wykonany jest w całości z naturalnych surowców. Strój letni kobiecy uszyty z białego płótna składa się z koszuli, zapaski, spódnicy i nakrycia głowy ( u mężatek ręcznik) ozdobionych pereborami. W stroju zimowym płócienne spódnice zastąpiono wełnianymi, drobno plisowanymi „burkami”. Występowały one w szerokiej gamie kolorystycznej: od żółtych i pomarańczowych, przez czerwone i bordowe do grafitowych i czarnych. Na koszule nakładano sukienne brązowe kabaty, a wierzchnie okrycie stanowiła sukmana lub kożuch.