|
CHŁOPSKIE PIELGRZYMOWANIE |
Scenariusz
wystawy:
Marek Bem,
Małgorzata Podlewska Bem,
Maria Łukaszewicz.
Oprawa plastyczna:
Henryka Noskiewicz-Gałązka,
Tomasz Gałązka.
Wieś włodawska pod względem etnicznym nigdy nie była jednolita. Zamieszkiwała ją ludność polska ulegająca wpływom Mazowsza i Podlasia, a także ruska będąca pod wpływem Polesia. Docierały tu fale kolonizacji żydowskiej, niemieckiej, holenderskiej czy litewskiej. Niezbyt urodzajne obszary z obfitością wód i lasów powodowały, iż mieszkańcy oprócz rolnictwa zajmowali się hodowlą i pracami pozarolniczymi takimi, jak: myślistwo, zbieractwo, tkactwo, plecionkarstwo, rybołówstwo. Wieś często pozostawała w izolacji od świata zewnętrznego, co sprzyjało utrzymywaniu się postaw zachowawczych i systemu społecznego z takimi cechami, jak: lokalność, swojskość, samowystarczalność, więź oparta na kontaktach bezpośrednich, specyficzna obyczajowość i bogata obrzędowość. Silne zakorzenienie się w tradycyjnej społeczności lokalnej i stosowanie się do ustalonych reguł powodowało, że mimo różnych losów indywidualnych istniał pewien schemat drogi życiowej. Było to CHŁOPSKIE PIELGRZYMOWANIE.
Dom
Dom był
najważniejszą przestrzenią, gdzie realizowały się wszystkie
funkcje rodziny chłopskiej: mieszkalne, gospodarcze,
kultowo-religijne oraz towarzysko-reprezentacyjne. W tradycyjnym
wnętrzu (bywały różne rozwiązania i ilości pomieszczeń,
najczęściej tzw.
trójniaki:
izba, komora, sień) obowiązywał ustalony porządek w
rozmieszczeniu mebli, sprzętów, przedmiotów. Zasadą było
ustawienie mebli (skrzyń, kufrów, ław, łóżek) pod ścianami,
pozostawienie wolnego środka oraz grupowanie przedmiotów o
podobnym przeznaczeniu (części gospodarczo-kuchennej wokół
trzonu kuchennego; ołtarzyka domowego - obrazów świętych,
pamiątek z odpustów nad stołem przy oknie; łóżek w rogu izby,
wzdłuż ściany bocznej). W dziale „Wnętrze domu" pokazujemy te
sprzęty, które do obsługi gospodarstwa domowego były niezbędne.
Są to m.in. naczynia i sprzęty służące do sporządzania oraz
przechowywania pożywienia - wyroby z drewna wykonane techniką
drążenia, dłubania, a także naczynia klepkowe, słomiane i
gliniane. Wykonywano je przeważnie na terenie wsi, niewielki
tylko procent pochodził z zakupów dokonywanych na targu lub u
małomiasteczkowych rzemieślników.
Najstarsze eksponaty to żarna rotacyjne do mielenia ziarna na mąkę umieszczone w kadłubie ulowym oraz stępa kielichowata ze stęporem, która służyła do obtłukiwania, śrutowania i obłuskiwania ziaren, głównie prosa, jęczmienia, gryki (produkcja kasz) czy pszenicy na wigilijną „kutię". Do produkcji masła służyły maselnice: klepkowe z tłuczkiem do rozbijania śmietany lub mechaniczne na korbkę, ser zaś odciskano w specjalnych praskach do sera. Niecka i dzieża były niezbędne przy wypieku chleba.
Dużą grupę stanowią przedmioty pomagające utrzymać czystość; m.in. nosidło „koromysło" do noszenia wody, wiadro klepkowe, konew, kijanka „pracz", tary, maglownica z wałkiem do prasowania czy późniejsze żelazka „na węgiel" i „na duszę".