[ Galeria zdjęć ]

Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego we Włodawie utworzone zostało na podstawie zarządzenia Naczelnika Miasta Włodawa z dnia 10 sierpnia 1981 roku jako samodzielna jednostka. Oficjalne otwarcie muzeum dla zwiedzających nastąpiło 6 lipca 1983 roku. W dniu 18 lutego 1991 roku Rada Miejska I kadencji podjęła uchwałę o przekazaniu Muzeum pod zarząd Wojewody Chełmskiego. Od 1999 roku organem założycielskim MPŁ-W jest Starostwo Powiatowe we Włodawie.

Siedzibą Muzeum jest unikalny w Polsce zespół synagogalny po byłej żydowskiej gminie wyznaniowej. Zespół ów tworzą: Wielka Synagoga, Mała Synagoga i Dom Pokahalny.

Wielka Synagoga (hebr. Bet ha-kneset) wzniesiona została w latach 1764-1774, w miejscu pierwotnie drewnianej, ze środków finansowych gminy oraz częściowo z funduszy rodziny Czartoryskich, ówczesnych właścicieli Włodawy. Wymurowana w stylu późnego baroku, pierwotnie jednokondygnacyjna na rzucie prostokąta, w części środkowej podpiwniczona. W II połowie XIX w. częściowo przekształcona, przez dobudowanie nad przedsionkiem drugiej kondygnacji oraz dwóch narożnych alkierzy. Układ architektoniczny, choć typowy dla poszczególnych obiektów synagogalnych, jednak z uwagi na ciekawe rozwiązanie elewacji frontowej, zbliżony do fasad pałacowych. Po obu jej stronach usytuowano parterowe babińce, zwieńczone grzebieniastą attyką. Nad przedsionkiem położony trzeci babiniec, do którego przylegają narożne alkierze podtrzymywane arkadami.

Wnętrze sali modlitw zwieńczone jest dziewięciopolowym sklepieniem kolebkowo-krzyżowym, wspartym na czterech stylizowanych jońskich kolumnach, między którymi stała niegdyś bima.(podwyższenie z pulpitem do czytania Tory). Jedynym zachowanym wyposażeniem sali modlitw jest neobarokowy aron ha-kodesz (szafa ołtarzowa) z 1936 r. wykonany w stiuku i polichromowany. Pierwotnie drewniane wyposażenie spłonęło, bowiem podczas pożaru w czasie I wojny światowej. Gruntownie odrestaurowane po 1920r., kiedy to została wykonana na nowo cała wewnętrzna stolarka. Część ołtarza flankowana dwoma pilastrami przyściennymi, której dekoracje stanowią pięcioramienne świeczniki i wić roślinna. W środku szafa na Torę, żelazną kratą zamykająca pomieszczenia na rodały. W szczycie nad nią dwa gryfy w roli cheburów adorujące symboliczne tablice przymierza w formie dwóch świetlików okiennych. Poniżej wizerunek menory, a nad nim tekst: „Skłonię się ku świętemu przybytkowi Twemu, w bojaźni przed Tobą (psalm 5,8). Dekoracyjne elementy aron ha-kodesz korespondują z treściami płaskorzeźb w medalionach na sklepieniach. Przedstawiają one popularne w żydowskiej mistyce i sztuce zwierzęta o szerokiej symbolice religijnej.

W okresie okupacji w latach 1939-1944 budynek pełnił rolę niemieckiego magazynu wojskowego. Zupełnemu zniszczeniu uległo wówczas całe wewnętrzne wyposażenie. Po wyzwoleniu użytkowany był również jako magazyn miejscowej spółdzielni. Dopiero w latach sześćdziesiątych miasto podjęło pierwsze prace konserwatorskie, przeznaczając budynek na potrzeby miejscowego muzeum.

Drugim budynkiem jest Mała Synagoga (hebr. Bet ha-midrasz) wybudowana w II połowie XVIII wieku. Informacje o jej istnieniu podają źródła pisane z lat 1782-1786. Od początku budynek pełnił dwie funkcje. Był domem modlitwy oraz miejscem studiów Tory i ksiąg talmudycznych. Stąd jego nazwa Bet ha-midrasz czyli dom studiów i nauki. O jego przeznaczeniu jednoznacznie świadczy skromny zewnętrzny wygląd, jak i prosty układ wnętrza. Nie miał być budynkiem reprezentacyjnym, rolę tę pełniła bowiem Wielka Synagoga. Wybudowanie obiektu (drugiego z kolei) świadczy o nowych potrzebach coraz liczniejszej gminy żydowskiej. Styl, w którym wzniesiono stary Bet ha-midrasz włodawski, odpowiadał typowemu, skromnemu i powszechnie wówczas realizowanemu schematowi budowy małomiasteczkowych bożnic. W myśl jego założeń przedsionek był usytuowany wzdłuż ściany zachodniej, a ponad nim umieszczono modlitewnię dla kobiet. Całość połączoną z salą męską przykrywano wspólnym dachem.

Taki schemat przestrzenny wykrystalizował się na przełomie XVI i XVII stulecia powielany później w licznych bożnicach drewnianych i murowanych w XVII, XVIII i XIX wieku.

Mała Synagoga jest budynkiem parterowym, wolnostojącym. Bryła budowli ma kształt prostopadłościanu. Wnętrze składa się z sali męskiej w części wschodniej oraz przedsionka i umieszczoną nad nim modlitewnią dla kobiet w części zachodniej. Sam budynek, jak i jego wnętrze, nie uległy większym zmianom od chwili powstania. Inny wygląd posiadały jedynie okna. Zmieniono je najprawdopodobniej podczas odbudowy domu studiów ze zniszczeń spowodowanych działaniami wojennymi na przełomie 1914/1915 roku.

Remont przeprowadzono w latach 1915-1916 dzięki staraniom Lajbla Lichtenberga, burmistrza Włodawy, mianowanego na to stanowisko przez okupujących miasto Niemców. Jego dokonania upamiętnia jedna z inskrypcji wewnątrz budynku (na ścianie południowej). Zapisana w niej data śmierci Lichtenberga - rok 1931-pozwala przypuszczać, że zachowany w sali męskiej wystrój malarski, pochodzi z lat 30-tych naszego stulecia. Składają się nań przedstawienia instrumentów i zwierząt oraz fryz ze znakami zodiaku obiegający w części szczytowej ściany: południową, wschodnią i północną. Odnaleźć tam można również teksty modlitw i psalmów w formie tablic oraz wspomnianą wcześniej inskrypcję fundacyjną. Z wyposażenia sali męskiej zachowały się jedynie drewniane obramowania wykonanych szafek ścian: południowej i północnej oraz drewniana oprawa świętej szafy (aron ha-kodesz) w ścianie wschodniej.

Stan zachowania zarówno wystroju malarskiego, jak i wyposażenia sali męskiej nie jest najlepszy. Wynika to z faktu, że stary Bet ha-midrasz po 1939 roku zamieniony został przez okupantów hitlerowskich na magazyny wojskowe. Wówczas to zniszczeniu uległo niemal całe jego wyposażenie. Rozebrano m.in. bimę. Po wyzwoleniu budynek pełnił funkcję sali kinowej, a później przez szereg lat był magazynem Gminnej Spółdzielni. Od 1983 roku stary Bet-ha midrasz przejęło Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego. Budynek poddano kompleksowemu remontowi, starając się przywrócić mu pierwotny wygląd. Nie wszystko udało się odrestaurować, zwłaszcza wnętrze budynku. Remont wielokrotnie przerywany ze względu na brak środków finansowych, trwał do końca 1998 roku. Dla zwiedzających budynek udostępniono jesienią roku następnego.

Dom Pokahalny czyli nowy Bet ha-midrasz, najmłodszy budynek z całego zespołu, wybudowany został w 1928 roku. W trakcie prac remontowych zostało przebudowane jego wnętrze. Obecnie mieści się w nim administracja, pracownie naukowe muzeum oraz sala wystaw czasowych.

Specyfika obiektów, które są siedzibą naszego muzeum powoduje, że w centrum naszych muzealnych zainteresowań naukowych i wystawienniczych jest kultura żydowska i ta sprzed wieków i jak najbardziej współczesna. Uwagę skupiamy również na innej tematyce związanej m.in. z etnografią regionu czy kulturami egzotycznymi, co znajduje swój wyraz w wystawach czasowych (eksponowanych w starym Bet-ha midrasz i Małej Synagodze tzw. nowej. W Wielkiej Synagodze, starając się zachować atmosferę tego miejsca, prezentujemy wyłącznie wystawy związane tematycznie z kulturą żydowską.

Muzeum posiada również oddział zamiejscowy na terenie po Byłym Hitlerowskim Obozie Zagłady Żydów w Sobiborze, który został otwarty 14 października 1993 roku w 50-tą rocznicę powstania i ucieczki więźniów tego obozu. Stałą wystawę dotycząca historii tego miejsca zorganizowano w budynku przejętym od władz samorządowych. Placówka ta czynna jest okresowo od 4 maja do 14 października codziennie łącznie z sobotami i niedzielami.

Zgodnie ze statutem, muzeum posiada cztery działy: etnograficzny, historyczny, edukacyjno-promocyjny oraz administracyjny. W chwili obecnej zatrudnionych jest ogółem 7 osób w tym 4 pracowników merytorycznych.

Inne wydarzenia z historii Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego