Dziedzictwo Kulturowe Włodawy

Jesienią – raz w roku o Włodawie mówi się nie tylko we Włodawie. Piętnastotysięczne miasteczko jest wtedy na ustach wielu ludzi w Polsce, tętni życiem a to dzięki organizowanemu tu Festiwalowi Trzech Kultur.

Festiwal ten to coroczna, trzydniowa impreza przygotowywana przez Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego w ramach programu „Dziedzictwo kulturowe Włodawy”. Celem jego jest przybliżenie i poznanie przeszłości Włodawy z jej wielonarodowościowymi cechami, pokazanie jej niepowtarzalności. Muzeum - główny gospodarz i organizator festiwalu realizuje w ten sposób ekumeniczny program ochrony, edukacji i promocji miejscowej tradycji pogranicza kultur, tolerancji i koegzystencji wyznawców prawosławia, judaizmu i katolicyzmu - twórców dziejów Włodawy. Festiwal jest kolejną ofertą turystyczną dla licznie odwiedzających okolice Włodawy turystów, dla Włodawiaków zaś możliwością lepszego poznania swych korzeni, swojej „małej ojczyzny” oraz zaspokojeniem potrzeby obcowania z wyższą kulturą.

Festiwal Trzech Kultur kontynuowany jest, co roku dzięki ścisłej współpracy Muzeum z Parafią Rzymskokatolicką we Włodawie i Parafią Prawosławną. Dzięki temu najważniejsze wydarzenia festiwalowe - koncerty, z udziałem znakomitych wykonawców odbywają się w zabytkowych świątyniach Włodawy: zespole synagogalnym, cerkwi prawosławnej p.w. Narodzenia NMP oraz kościele św. Ludwika z remontowanym obok klasztorem oo. Paulinów. Stanowią one najlepszą scenerię dla festiwalowych przedsięwzięć.

Niezmienny jest układ merytoryczny festiwalu. Piątek – to dzień poświęcony tradycji kultury żydowskiej, sobota - prawosławnej, niedziela - katolickiej. Taki układ powoduje, że prezentacja kultur staje się bardziej czytelna. TRZY DNI dla TRZECH KULTUR – tak najkrócej można scharakteryzować Festiwal.

Symbolem - logo festiwalu jest drzewko, którego trzy, różnokolorowe gałęzie - liście (jasnozielona, ciemnozielona i niebieska)wyrastają ze wspólnego pnia. Drzewko to jest rozpoznawalne nie tylko we Włodawie i wykorzystywane podczas festiwalu lecz również w przewodnikach turystycznych, reklamujących Włodawę - miasto trzech kultur. Scenariusz imprezy jest tak konstruowany by festiwal łączył w sobie pokaz, edukację, promocję, prowokację, umożliwiał refleksję i odpoczynek. Stąd różnorodność imprez i wykonawców. W ciągu trzech dni koncertują soliści i zespoły, trwają spotkania naukowe, warsztaty plastyczne dla dzieci i młodzieży, otwiera się wystawy, występują teatry. Oprócz religijnych akcentów festiwalu są i prezentacje kulturalne o charakterze obyczajowym, występy grup klezmerskich, degustacja potraw. Festiwalowi towarzyszy też szereg imprez o charakterze wystawienniczo-naukowym – na przykład sprzedaż wydawnictw książkowych i multimedialnych. W 2002 r. po raz pierwszy zorganizowano wielki bazar festiwalowy, gdzie można było nabyć pamiątki prezentowanych we Włodawie trzech kultur (judaica, ikony, obrazy). Zróżnicowanie festiwalowych imprez jest działaniem celowym, chodzi bowiem by każdy mieszkaniec Włodawy i gość z zewnątrz znalazł coś dla siebie i czynnie uczestniczył w festiwalu.

Wstęp na wszystkie festiwalowe imprezy jest bezpłatny. Narzuca to na organizatorów konieczność załatwiania jak największej liczby sponsorów. Oprócz dużych firm, jak np. PKO BP czy Fundacja im. Stefana Batorego są to małe zakłady włodawskie i osoby prywatne. Ofiarowywane przez nie sumy świadczą o ich akceptacji festiwalu i patriotyzmie lokalnym Włodawiaków.

Frekwencja wzrasta z roku na rok. Z obserwacji organizatorów festiwalu wynika, że szczególnym powodzeniem cieszy się pierwszy dzień poświęcony tradycji kultury żydowskiej. Aby sprostać widzom (najwięcej przyjeżdża z Lublina, Chełma, Warszawy) i zapewnić im jak największą liczbę miejsc do oglądania (wielka synagoga mieści 300 osób) od dwóch lat wprowadzono możliwość oglądania koncertów na telebimach w namiotach, ustawionych na placu muzealnym. Z tej propozycji chętnie korzysta młodzież. Każdy zresztą dzień ma grono wiernych swych odbiorców. Są tacy, co uczestniczą we wszystkich imprezach, inni tylko w tych wybranych. Największa liczba Włodawiaków uczestniczy w koncertach muzyki chóralnej, kończących corocznie festiwal, w niedzielny wieczór. Na długo w ich pamięci pozostały pieśni w wykonaniu „Poznańskich Słowików” pod kierunkiem Stefana Stuligrosza ,,Chóru Reprezentacyjnego Zespołu Wojska Polskiego” czy „Mazowsza”.

Festiwal pozostawia po sobie trwałe pamiątki, chociażby ekumeniczny krzyż prawosławny, „napisany” w 2001 roku przez dzieci katolickie i prawosławne z Włodawy i Bielska Podlaskiego. Po uroczystym poświęceniu go przez Arcybiskupa Lubelskiego i Chełmskiego Abla znalazł on swoje miejsce przy włodawskiej cerkwi. To właśnie ten dostojnik kościoła prawosławnego, rok później wręczył nam dyplom honorowy z podziękowaniem, gdzie napisał: „Włodawski festiwal w szybkim tempie zdobył wielką popularność społeczną, co jest ważnym osiągnięciem kulturalnym szczególnie na płaszczyźnie ekumenizmu. Jesienne obchody prezentujące historię duchowości tych terenów znakomicie promują miasto Włodawę.”

O potrzebie organizacji festiwalu świadczą nie tylko słowa gości honorowych czy otrzymane nagrody i wyróżnienia (Nagroda Polskiej Organizacji Turystycznej VI edycji „Przebiśnieg”, Nagroda finału V edycji konkursu Fundacji Kultury Polskiej „Małe ojczyzny - tradycja dla przyszłości”, Dyplom honorowy od Państwa Izrael za ochronę dziedzictwa kultury żydowskiej w Polsce), lecz przede wszystkim duża frekwencja na festiwalowych imprezach oraz pozytywna opinia uczestników, w tym wykonawców. Symcha Keller - kantor łódzkiej synagogi, który dwukrotnie występował w Wielkiej Synagodze powiedział, że „przyjeżdża tu z wielką przyjemnością i zawsze zachowuje dobre wspomnienie. Dzieje się to dzięki niepowtarzalności miejsca występowania, dobrej organizacji i wrażliwej publiczności.”

Marek Bem

[ Festiwal Trzech Kultur ]

(książka w formacie pdf)