Cykl wystaw egzotycznych w Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego we Włodawie

Inne wydarzenia z historii Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego

Małgorzata Podlewska-Bem

Cykl wystaw egzotycznych w Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego we Włodawie

- czyli nie tylko palcem po mapie.

W 1988 roku rozpoczęliśmy organizację wystaw egzotycznych. Dziś gości u nas już dwudziesta druga. Mimo, że upłynęło od tego czasu 16 lat pamiętam dobrze tę pierwszą zorganizowaną dzięki Muzeum Okręgowemu Ziemi Kaliskiej o przydługim tytule - "Sudan - ludy rolnicze i plemiona koczownicze południowo - wschodniego Kordofanu".

Obiekty na niej były mi znane (trzy lata wcześniej wróciłam z wyprawy naukowej do Afryki) dla innych obce, niezrozumiałe. Ale, od czego jest fachowa pomoc pracowników muzeum, wyjaśnienia, proponowana literatura. Zaczynając organizację tego typu wystaw (nieco odmiennych, w naszym zamierzeniu "lżejszych", popularno-naukowych) niewykorzystywaliśmy początkowo dobrodziejstw techniki takich jak wideo, prezentacja przeźroczy, nagłośnienia - co jak się później okazało w dużym stopniu podnosi atrakcyjność ekspozycji. Widzowie muzealni stopniowo przyzwyczajani do tego typu pomocy sami później upominali się o nią. Przy kolejnej wystawie pt. "Na afrykańskim targu" (1989) slajdy już były. Wiele wysiłku włożyliśmy w jej montaż - budowanie straganów, krycie ich kukurydzianą strzechą - ale efekty były znakomite. Cieszyły nas coraz lepsze recenzje i poznawanie nowych "muzealnych globtroterów".

Następne trzy afrykańskie wystawy "Egipt - kraj faraonów i fellachów /1992/, "W krainie królowej Saby - Etiopia" /1992/, "Na progu Sahary - kultura materialna ludów Maghrebu" /1993/ rozdzielała wystawa pokazująca kulturę amerykańską "Moda Indian Meksyku" /1991/ autorstwa Teresy Walendziak. Obiekty na wszystkich czterech ekspozycjach pochodziły ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, z którym związani jesteśmy do dziś. Komisarzem afrykańskich prezentacji był pracownik tamtejszego muzeum Henryk Brandys. To również z nim zaplanowaliśmy w 1993 roku pobyt "Wśród Indian Ameryki Południowej". Na wystawie znalazły się eksponaty warszawskie, z Muzeum Etnograficznego w Krakowie oraz prywatne obiekty dr Borysa Malkina znanego naukowca i podróżnika. Gościł u nas także poprzez swoje fotografie Zygmunt Żyburtowicz - ostatnio często oglądany w TV dzięki "Ogniem i mieczem w karykaturze". Naszemu muzeum udostępnił fotografie pokazujące piękno Kenii. Zimową porą /listopad 1994-styczeń 1995/ ogrzewały nas nieco afrykańskim słońcem.

Byłoby nietaktem nie wspomnieć o współpracy ze starszą kustosz Jolantą Koziorowską również pracującą w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie.

Dzięki niej oglądaliśmy "Sztukę Czarnej Afryki" /1995/, "Afrykańskie fantasmagorie" /1997/, staraliśmy się zrozumieć i poznać "Kobiety Czarnej Afryki" /1998/. Myślę, że dzieci z koła plastycznego Młodzieżowego Domu Kultury we Włodawie szczególnie dobrze pamiętają tę dotyczącą batiku afrykańskiego. Pomagały przecież naszej koleżance plastyk - Małgorzacie Wielgo tworzyć scenografię wystawy - bajkowy świat afrykańskich legend.

Były też uczestnikami poczęstunku - "zdrowo-kolorowo-owocowo" /stół afrykański / przygotowanej przez firmę "Prima" z Włodawy. Tu ukłony w stronę jej właścicieli Z. Gruszczyńskiego i M. Martyniuka i prośba o sponsoring w przyszłości.

Skoro jesteśmy przy sprawach kulinarnych. Na uroczystych otwarciach w/w wystaw niejednokrotnie częstowaliśmy zaproszonych gości specyfikami egzotycznych kuchni: jedliśmy kus-kus, piliśmy etiopską kawę z cynamonem, zieloną herbatę parzoną po arabsku.

Niektóre wystawy dobierane były dla odbiorców odpowiednie płci. Na "Broń łowców i wojowników" chętnie przychodzili chłopcy (dotychczas stanowili mniejszość wśród indywidualnych zwiedzających i pragnęliśmy to zmienić).

Przyciągały ich głównie dmuchawki i łuki z zatrutymi strzałami. Nie mniej ciekawe były australijskie bumerangi, miecze z zębów rekina czy żelazne włócznie do polowania na lwy. Co prawda lwa zabrakło na tej wystawie, ale za to jako tło posłużyły takie spreparowane zwierzęta jak : struś emu, miś koala, kangur, krokodyl, pyton i wiele innych. Według opinii wielu zwiedzających nieco makabryczne wrażenie wywierały dwie ludzkie główki zmniejszone do wielkości jabłka przez specjalizujących się tą umiejętnością Indian Jivaresów zamieszkujących pogranicze Ekwadoru i Peru. Ale takie rzeczy się pamięta.

W 1999 roku rozpoczęliśmy współpracę z kolejną instytucją - Muzeum Azji i Pacyfiku. Początki tej współpracy były wspaniałe. Myślę, że tak będzie nadal. Pragniemy razem pokazać zróżnicowanie kontynentu azjatyckiego. Rozpoczęliśmy od Półwyspu Arabskiego, a dokładnie od Jemenu. Wystawa "Od Sany do Adenu" - ludzie i architektura Jemenu w fotografii Jacka Drozda prezentowała 74 zdjęcia i 54 obiekty - głównie broń (charakterystyczne dżambie jemeńskie) tkaniny i biżuterię. Dużo informacji o nich podawał towarzyszący wystawie katalog. W nim również znajdowało się wyjaśnienie, dlaczego Półwysep Arabski to Arabia Szczęśliwa, skąd nazwa Jemen - dach Arabii, co wspólnego z tym krajem mają Trzej Królowie i mirra. Ciekawym efektem było ożywienie pokazywanych fotografii za pomocą filmu autorstwa Jolanty Drozd. Dzięki niemu wcześniej oglądane postacie zaczynały tańczyć i śpiewać.

W okresie wakacyjnym 2000 r. trwała wystawa "Sztuka Bali" prezentująca kulturę indonezyjską. Oprócz malarstwa, rzeźby, pokazywaliśmy przedmioty rękodzieła używanego na co dzień ( tkaniny, broń, dzwonki bawole itp.) oraz takie działania przybierające artystyczne formy jak : dekoracje świątyń, składanie ofiar i procesje (te ostatnie na fotografiach). Bali jest znaną i intrygującą wyspą Nusantary. Otrzymała ona piękne, poetyckie określenia jak: klejnot, wyspa bogów, poranek świata. Zależało nam by pokazać jak łączy w sobie dwie cechy - piękno tropikalnej przyrody i oryginalną kulturę. Odrębna religia hindu-bali (pozostałe wyspy to głównie wpływy islamu), kult Matki Ryżu, teatr cieni czy walki kogutów to tylko niektóre charakterystyczne dla niej zjawiska kulturowe. Przedmioty z nimi związane w ilości 130 sztuk obejrzeć można było bezpośrednio na sali wystawowej. Zaś przebieg uroczystości, podczas których są wykorzystywane czy moment i sposób ich powstawania na filmach video zrealizowanych przez ojców werbistów oraz członków National Geographic.

Wspominając dotychczasowe wystawy egzotyczne naszego muzeum posłużę się trochę statystyką:

- najwięcej muzealiów było na wystawie "Broń łowców i wojowników" - 204 sztuki

- najwięcej pracy przy montażu wymagała ekspozycja "Broń łowców i wojowników"

- najwięcej osób obejrzało wystawę "Kobiety Czarnej Afryki" - 4274

- najdziwniejsze eksponaty były na prezentacji "Chleb życia - chleb śmierci" -100 sztuk zakonserwowanego pieczywa

- najstraszniejsze muzealia - spreparowane przez Indian Jivaro dwie ludzkie głowy

- najładniejsza wystawa ... przed nami.

Wszystkie wspomniane wystawy łączyła jedna rzecz - globus przyniesiony przeze mnie z domu, który służył głównie najmłodszym. Jak bowiem inaczej wytłumaczyć siedmiolatkowi czy dorosłemu, ale słabo znającemu geografię, gdzie mieszkają Masajowie, Dogoni czy inne plemiona. Umiejscowienie Oceanii, Amazonii, Sahary też może być problemem. Dzięki wielu zabytkom kultury materialnej pokazywanym na w/w wystawach widzowie muzealni byli bliżej tych odległych kultur. Gdyby ktoś chciał zarzucić nam, że kosztem wystaw egzotycznych zaniedbujemy rodzimą kulturę ludową - odpowiem jest to nieprawda. Organizujemy również wystawy pokazujące etnografię naszego regionu. Do tej pory było ich 19. Nasze działania są planowe. Pokazując, bowiem inne kultury, ich olbrzymie zróżnicowanie na świecie łatwiej jest zrozumieć swoją. Kolejną, egzotyczną propozycją naszego muzeum będzie wystawa opisująca kulturę ludową Mongolii.

Wystawy egzotyczne zorganizowane w okresie dwudziestolecia naszego muzeum:

Dawna broń Japonii – 1985,

Sudan - ludy rolnicze i plemiona koczownicze południowo-wschodniego Kordofanu – 1988,

Na afrykańskim targu – 1989,

Moda Indian Meksyku – 1991,

Egipt - kraj faraonów i fellachów – 1991,

W krainie królowej Saby- Etiopia – 1992,

Na progu Sahary - kultura materialna ludów Maghrebu – 1993,

Wśród Indian Ameryki Południowej – 1994,

Jambo Kenia – 1995,

Chleb życia - chleb śmierci – 1996,

Afrykańskie fantasmagorie – 1997,

Broń łowców i wojowników – 1997,

Kobiety Czarnej Afryki – 1998,

Od Sany do Adenu. Ludzie i architektura Jemenu – 1999,

Sztuka Bali – 2000,

Spadkobiercy Czyngis-chana – 2000,

Epoka snu - przebudzenie. Symbole i sztuka pierwotnych mieszkańców Australii – 2001,

Pięć barw smoka. Chińskie rękodzieło i sztuka ludowa – 2002,

Oceania - sztuka Mórz Południowych – 2002,

Brat krokodyl, siostra ryba – 2003,

Śmierć zapomniana – 2003,

Birma – dalej są już tylko smoki – 2004,

Wykaz ekspozycji stałych i wystaw czasowych organizowanych w Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego we Włodawie od roku 1983.